Obsługa windy towarowej - kiedy potrzebne są uprawnienia UDT?

Windy towarowe są wykorzystywane w magazynach, zakładach produkcyjnych, centrach logistycznych, hurtowniach i obiektach handlowych. Ułatwiają transport ciężkich ładunków między kondygnacjami, ograniczają konieczność ręcznego przenoszenia towarów i usprawniają codzienną pracę. Jednak obsługa windy towarowej może wiązać się z określonymi wymaganiami dotyczącymi kwalifikacji pracowników. Czy do korzystania z takiego urządzenia potrzebne są uprawnienia UDT?

Czym jest winda towarowa i gdzie znajduje zastosowanie?

Winda towarowa, określana technicznie jako dźwig towarowy, to urządzenie służące do przemieszczania ładunków w pionie lub po torze prowadzenia pomiędzy określonymi poziomami. W zależności od konstrukcji może być przeznaczona wyłącznie do transportu towarów albo umożliwiać również przewóz osób.

Takie urządzenia występują w wielu branżach. Różnią się udźwigiem, wymiarami kabiny lub platformy, sposobem załadunku oraz zastosowanym systemem sterowania.

Najczęściej można je spotkać w następujących miejscach:

• Magazyny i centra logistyczne - do transportu palet, kartonów, pojemników i innych ładunków między poziomami magazynu.
• Zakłady produkcyjne - do przemieszczania surowców, półproduktów, części maszyn oraz gotowych wyrobów.
• Hurtownie i sklepy wielkopowierzchniowe - do dostarczania towarów z zaplecza magazynowego na kondygnacje handlowe.
• Hotele i restauracje - do transportu żywności, naczyń, pościeli oraz wyposażenia.
• Szpitale i placówki medyczne - do przemieszczania materiałów, wyposażenia i zaopatrzenia.
• Budownictwo - do transportowania materiałów i narzędzi na poszczególne kondygnacje wznoszonych lub remontowanych obiektów.

Nie każda winda towarowa działa jednak w ten sam sposób. Niewielki dźwig gastronomiczny do transportu posiłków ma inną konstrukcję i sposób obsługi niż duży dźwig magazynowy, do którego można wprowadzić wózek z paletą. Z tego powodu nie można automatycznie przyjąć, że wszystkie urządzenia określane potocznie jako windy towarowe wymagają identycznych kwalifikacji.

Czy do obsługi windy towarowej potrzebne są uprawnienia UDT?

W Polsce kwestie związane z dozorem technicznym reguluje ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia. W przypadku dźwigów istotne znaczenie mają również przepisy dotyczące kwalifikacji osób zajmujących się obsługą i konserwacją urządzeń technicznych.

Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 21 maja 2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz sposobu i trybu przedłużania okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych.

Kluczowe jest rozróżnienie dwóch kwestii: czy urządzenie podlega dozorowi technicznemu oraz czy osoba obsługująca musi posiadać zaświadczenie kwalifikacyjne UDT.

Samo objęcie dźwigu dozorem technicznym nie oznacza automatycznie, że każdy pracownik korzystający z urządzenia musi zdać egzamin przed komisją UDT.

Wykaz urządzeń wymagających kwalifikacji do obsługi obejmuje między innymi dźwigi budowlane oraz dźwigi towarowo-osobowe ze sterowaniem wewnętrznym i szpitalne. Nie oznacza to jednak, że każde urządzenie nazywane windą towarową należy do jednej z tych kategorii.

Trzeba więc ustalić:

• jaki jest dokładny rodzaj urządzenia według dokumentacji technicznej;
• czy dźwig służy wyłącznie do transportu ładunków, czy również osób;
• gdzie znajduje się stanowisko sterowania;
• czy urządzenie jest dźwigiem budowlanym, towarowym czy towarowo-osobowym;
• czy dany typ urządzenia został wymieniony w przepisach jako wymagający kwalifikacji do obsługi.

Jeżeli urządzenie nie należy do kategorii wymagających zaświadczenia kwalifikacyjnego operatora, pracownik nadal musi zostać odpowiednio przygotowany do bezpiecznego korzystania z niego. Brak obowiązku posiadania uprawnień UDT nie oznacza możliwości obsługi bez instruktażu.

Jakie rodzaje wind towarowych można spotkać w zakładach pracy?

Określenie „winda towarowa” jest niezbyt precyzyjne i obejmuje urządzenia o różnej konstrukcji i przeznaczeniu. Właściwa identyfikacja ma znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa, jak i dla ustalenia obowiązków pracodawcy.

Dźwigi towarowe

Są przeznaczone do transportowania ładunków między określonymi poziomami budynku. Mogą posiadać kabinę, platformę lub inną konstrukcję przystosowaną do przemieszczania towarów.

Przykładem jest dźwig wykorzystywany w magazynie do transportu palet między parterem a piętrem. Pracownik umieszcza ładunek w urządzeniu, opuszcza strefę transportową i uruchamia odpowiedni program sterowania zgodnie z instrukcją.

W przypadku takich urządzeń konieczne jest sprawdzenie ich klasyfikacji. Nie każdy dźwig towarowy wymaga od osoby obsługującej odrębnego zaświadczenia kwalifikacyjnego UDT.

Dźwigi towarowo-osobowe

Dźwigi towarowo-osobowe umożliwiają transport zarówno ładunków, jak i osób, zgodnie z przeznaczeniem określonym przez producenta.

W tej grupie szczególne znaczenie ma sposób sterowania. Przepisy dotyczące kwalifikacji wymieniają dźwigi towarowo-osobowe ze sterowaniem wewnętrznym. Przy obsłudze urządzenia zaliczonego do tej kategorii wymagane jest odpowiednie zaświadczenie kwalifikacyjne.

Nie należy przy tym utożsamiać każdego dźwigu towarowo-osobowego z typową windą pasażerską obsługiwaną samodzielnie przez użytkowników budynku.

Małe dźwigi towarowe

W gastronomii, hotelarstwie i obiektach usługowych stosuje się również niewielkie dźwigi przeznaczone do przewozu przedmiotów, na przykład posiłków, dokumentów czy drobnych materiałów.

Zwykle są obsługiwane z poziomu przystanku i nie służą do przewozu osób. W ich przypadku wymagania wobec użytkownika mogą być inne niż wobec operatora dźwigu budowlanego.

O obowiązku posiadania kwalifikacji nie decyduje jednak sama wielkość urządzenia, lecz jego klasyfikacja wynikająca z dokumentacji i przepisów.

Jakie obowiązki ma pracodawca korzystający z windy towarowej?

Pracodawca odpowiada za organizację bezpiecznej pracy i zapewnienie, że urządzenia wykorzystywane przez pracowników są sprawne oraz użytkowane zgodnie z przeznaczeniem. W przypadku wind towarowych podlegających dozorowi technicznemu dochodzą obowiązki wynikające z przepisów o eksploatacji urządzeń transportu bliskiego.

Szczegółowe wymagania określa rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego.

Do podstawowych obowiązków eksploatującego należą:

• zapewnienie wymaganej dokumentacji technicznej urządzenia;
• uzyskanie decyzji zezwalającej na eksploatację, jeżeli jest wymagana dla danego urządzenia;
• zapewnienie przeglądów konserwacyjnych i wymaganych badań technicznych;
• udostępnienie pracownikom instrukcji eksploatacji;
• dopuszczanie do obsługi osób posiadających wymagane kwalifikacje i przygotowanie;
• wycofanie urządzenia z użytkowania w przypadku usterek zagrażających bezpieczeństwu.

Istotne jest rozróżnienie obowiązków operatora i konserwatora. Pracownik obsługujący windę nie powinien samodzielnie ingerować w jej mechanizmy, układy bezpieczeństwa czy instalację sterującą. Takie czynności należą do osób posiadających odpowiednie kwalifikacje i upoważnienia.

Na czym polega bezpieczna obsługa windy towarowej?

Obsługa windy towarowej może wydawać się prosta, szczególnie gdy sprowadza się do umieszczenia ładunku w kabinie i naciśnięcia przycisku. Operator lub przeszkolony użytkownik musi kontrolować kilka istotnych elementów wpływających na bezpieczeństwo transportu.

Przed rozpoczęciem pracy należy zapoznać się z instrukcją urządzenia i sprawdzić jego stan w zakresie przewidzianym dla obsługującego. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na stan drzwi, widoczne uszkodzenia, komunikaty systemu sterowania i prawidłowe działanie urządzenia.

Podczas transportu należy przestrzegać następujących zasad:

• Nie przekraczać dopuszczalnego udźwigu. Maksymalna masa ładunku jest określona przez producenta i nie może być przekraczana.
• Prawidłowo rozmieszczać ładunek. Towar powinien być ustawiony stabilnie, zgodnie z wymaganiami instrukcji.
• Zabezpieczać przemieszczane przedmioty. Ładunek nie może przewracać się ani przemieszczać w sposób zagrażający bezpieczeństwu.
• Nie blokować drzwi i zabezpieczeń. Niedopuszczalne jest obchodzenie systemów bezpieczeństwa w celu przyspieszenia pracy.
• Nie przewozić osób w urządzeniach przeznaczonych wyłącznie do transportu towarów.
• Reagować na nieprawidłowości. Nietypowe dźwięki, szarpnięcia, uszkodzenia lub błędy sterowania wymagają postępowania zgodnego z instrukcją i zgłoszenia odpowiedzialnej osobie.

Przykładowo w magazynie pracownik może wykorzystywać windę do transportu palety z towarem na wyższy poziom. Musi wtedy uwzględnić zarówno dopuszczalną masę ładunku, jak i jego wymiary oraz stabilność.

Nieprawidłowe ustawienie palety może doprowadzić do uszkodzenia kabiny, drzwi lub przewożonego towaru. Z kolei próba przewiezienia ładunku przekraczającego dopuszczalny udźwig może stworzyć zagrożenie dla całego urządzenia.

Jak zdobyć uprawnienia UDT do obsługi dźwigu?

Jeżeli dany rodzaj urządzenia wymaga zaświadczenia kwalifikacyjnego, konieczne jest zdanie egzaminu przed komisją właściwej jednostki dozoru technicznego. Samo ukończenie kursu nie zastępuje takiego egzaminu.

Procedura zdobywania kwalifikacji obejmuje zazwyczaj kilka etapów.

1. Ustalenie właściwej kategorii urządzenia. Przed rozpoczęciem szkolenia trzeba sprawdzić, jakie kwalifikacje są wymagane do obsługi konkretnego dźwigu.
2. Przygotowanie teoretyczne. Kandydat poznaje zasady działania urządzenia, wymagania bezpieczeństwa, obowiązki operatora i sposób reagowania na awarie.
3. Przygotowanie praktyczne. Uczestnik ćwiczy czynności związane z kontrolą urządzenia, prawidłowym transportem ładunków oraz obsługą zgodną z instrukcją.
4. Złożenie wniosku o sprawdzenie kwalifikacji. Egzamin odbywa się w procedurze prowadzonej przez właściwą jednostkę dozoru technicznego.
5. Egzamin teoretyczny i praktyczny. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku kandydat otrzymuje zaświadczenie kwalifikacyjne w odpowiednim zakresie.

W przypadku dźwigów budowlanych oraz dźwigów towarowo-osobowych ze sterowaniem wewnętrznym i szpitalnych, objętych odpowiednimi kategoriami kwalifikacji, okres ważności zaświadczenia wynosi 10 lat.

Przed upływem tego okresu możliwe jest wystąpienie o przedłużenie ważności dokumentu na zasadach określonych w przepisach. Trzeba przy tym spełnić wymagane warunki, w tym dotyczące wykonywania czynności w zakresie posiadanych kwalifikacji.

Czy szkolenie z obsługi windy towarowej jest potrzebne bez obowiązku egzaminu UDT?

Tak. Nawet jeśli konkretny dźwig nie wymaga od użytkownika zaświadczenia kwalifikacyjnego UDT, pracodawca powinien zapewnić mu odpowiednie przygotowanie do bezpiecznej obsługi.

Wynika to między innymi z art. 237³ Kodeksu pracy, który nakłada na pracodawcę obowiązki dotyczące szkolenia pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Szkolenie stanowiskowe powinno uwzględniać zagrożenia związane z używanymi urządzeniami. W przypadku windy towarowej ważne jest również zapoznanie pracownika z instrukcją eksploatacji konkretnego modelu.

Praktyczne szkolenie z obsługi windy towarowej może obejmować:

• budowę i podstawowe zasady działania dźwigu;
• identyfikację zagrożeń podczas załadunku i rozładunku;
• kontrolę urządzenia przed rozpoczęciem pracy;
• prawidłowe rozmieszczanie i zabezpieczanie ładunków;
• korzystanie z panelu sterowania;
• procedury postępowania w przypadku awarii lub zatrzymania urządzenia.

Takie przygotowanie jest szczególnie przydatne w firmach, w których z jednego dźwigu korzysta wielu pracowników na różnych zmianach. Ujednolicenie zasad obsługi pomaga ograniczyć błędy i zmniejszyć ryzyko uszkodzeń.

Szkolenia UDT w Bonapi Gliwice - przygotuj swoich pracowników

Jeśli prowadzisz firmę produkcyjną, magazynową, budowlaną lub logistyczną i chcesz zadbać o kwalifikacje swojego zespołu, skorzystaj z oferty Bonapi w Gliwicach.

Organizujemy szkolenia dla pracowników indywidualnych oraz grup firmowych. W naszej ofercie znajduje się między innymi szkolenie z obsługi windy towarowej, które obejmuje przygotowanie teoretyczne i praktyczne do bezpiecznego użytkowania urządzenia.

Prowadzimy również kursy przygotowujące do egzaminów UDT w zakresie wybranych urządzeń transportu bliskiego.

Sprawdź szkolenia UDT i kursy obsługi urządzeń w Bonapi Gliwice i skontaktuj się z nami, aby dobrać odpowiedni zakres szkolenia dla swoich pracowników.

Przeszkolimy pojedyncze osoby lub całe grupy pracownicze, z uwzględnieniem potrzeb Twojej firmy. Odpowiednie przygotowanie zespołu pomaga zapewnić bezpieczną organizację pracy i zgodność z wymaganiami dotyczącymi obsługi urządzeń.

Śledź również profile Bonapi w mediach społecznościowych, aby otrzymywać informacje o nowych terminach szkoleń, kursach zawodowych i możliwościach zdobywania kwalifikacji.